Twoja szkolna kariera w Europie

Setki tysięcy, a nawet miliony Polaków wyjeżdżających do Unii to nie tylko pracownicy. Także ich dzieci - uczniowie i studenci. To oznacza, że coraz więcej młodych Polaków zdobywa i będzie zdobywać wykształcenie w szkołach i na uczelniach unijnych

Pamiętajcie - o czym pisaliśmy już wczoraj - że jako obywatele państwa członka UE mamy prawo kształcić się w danym kraju na takich samych zasadach jak uczniowie i studenci tam mieszkający. Dziś opisujemy systemy edukacyjne - czyli jaką drogę musi przejść uczeń - w krajach UE, do których najczęściej wyjeżdżamy, oraz u kilku naszych sąsiadów.

Szczegółowy opis szkół wszystkich państw Unii znajdziecie na
www.gazeta.pl/edukacja

Warto pamiętać, że w większości krajów Unii naukę w szkole poprzedza roczne lub nawet kilkuletnie przedszkole. W niektórych państwach jest ono nawet obowiązkowe - np. w Holandii od czwartego roku życia, a na Łotwie od piątego roku życia i trwa dwa lata.

W roku 2000 w UE do przedszkola uczęszczało 90 proc. czterolatków. I nie miało większego znaczenia, czy nauczanie przedszkolne było obowiązkowe, czy dobrowolne w danym kraju, czy organizowane przez administrację oświatową, samorządową, czy przez rodziców.

W tej chwili w tzw. starych państwach unijnych odsetek czterolatków chodzących do przedszkole zbliża się do 100 proc. Nowe państwa UE zdecydowanie ten odsetek obniżyły. Jedynie w Czechach liczba dzieci objętych edukacją przedszkolną sięga 90 proc.

W szkołach podstawowych w UE często nauczaniem dzieci od pierwszej do ostatniej klasy zajmuje się jeden nauczyciel. Uczy zarówno języka ojczystego, matematyki, jak i pozostałych przedmiotów. W niektórych państwach po trzech latach nauczania zintegrowanego na lekcje wybranych przedmiotów wchodzą nauczyciele specjaliści przedmiotowi.

Obowiązkowe chodzenie do szkoły zaczyna się pomiędzy piątym (Holandia, Wielka Brytania) a siódmym (państwa skandynawskie) rokiem życia. Jednak w większości państw UE szkołę rozpoczyna się w wieku sześciu lat i kończy między szesnastym a osiemnastym rokiem życia.

Jak długo trzeba się uczyć w UE? Najdłuższa obowiązkowa edukacja jest na Węgrzech - od piątego do 18. roku życia - oraz w Holandii - obowiązek nauki pomiędzy czwartym a 16. rokiem życia. W państwach skandynawskich okres obowiązkowej edukacji jest równy na ogół szkole podstawowej, w pozostałych krajach obejmuje szkołę podstawową oraz szkołę średnią niższego stopnia (czyli gimnazjum), czasami pierwsze lata szkoły średniej wyższego stopnia (liceum).

Anglia

Dzieci rozpoczynają naukę w wieku pięciu lat. Mają obowiązek kształcić się do lat 16. Mali Anglicy w pierwszych trzech latach szkoły uczą się w warunkach innych niż Polacy. Na ogół sala szkolna jest otwartą przestrzenią bez ławek, z kilkoma stolikami, biblioteczką i miejscem do zabawy. Nad pracą około 50 maluchów czuwają dwie nauczycielki.

Drugi etap nauki od ósmego do 11. roku życia jest w większym stopniu ujęty w tradycyjne ramy szkolne. Następny etap edukacji (11-16 lat) to niższa szkoła średnia, odpowiednik gimnazjum. Szesnastolatkowie przystępują do egzaminu (GCSE - General Certificate of Secondary Education). Muszą go zdawać wszyscy, którzy chcą w przyszłości studiować. Sami decydują, ile przedmiotów chcą zdawać.

Po zakończeniu edukacji obowiązkowej większość młodzieży uczy się w szkołach o niepełnym czasie pracy przygotowujących do życia zawodowego lub do egzaminu pozwalającego kontynuować naukę. Część uczy się w szkołach porównywalnych do naszych liceów. W nich trzeba w pierwszym roku nauki wybrać minimum pięć przedmiotów. Po następnym roku uczniowie muszą zdawać minimum dwa z nich na tzw. poziomie wyższym (A-level).

Już we wrześniu uczelnie ogłaszają, jakie oceny będą wymagane w rekrutacji w następnym roku. Wydziały szczególnie atrakcyjne przyjmują kandydatów, którzy zdawali minimum trzy przedmioty i otrzymali z każdego z nich ocenę A. Mniej atrakcyjne mogą przyjąć nawet absolwentów legitymujących się dwoma egzaminami z wynikiem C (niższe wyniki są traktowane jako negatywne).

Austria

Obowiązkowa edukacja rozpoczyna się po ukończeniu szóstego roku życia. Dzieci idą do pierwszej klasy podstawówki (Grundschule) lub klasy wstępnej (Vorschulstufe), zależnie od stopnia dojrzałości szkolnej. Po czwartej klasie przechodzą najczęściej do czteroletniej niższej szkoły średniej ogólnokształcącej (Haupschule). Podstawą przyjęcia jest świadectwo bez ocen niedostatecznych (5 - niedostateczna, 4 - dostateczna, 3 - satysfakcjonująca, 2 - dobra, 1 - bardzo dobra).

Uczniowie, którzy na świadectwie ukończenia czwartej klasy mają z języka niemieckiego, obcego i matematyki oceny bardzo dobre (ok. 30 proc. uczniów), kontynuują naukę po szkole podstawowej w ośmioletnich szkołach średnich akademickich (Allgemeinbildende hoehere Schule). Szkoły te, odmiennie od pozostałych, finansuje budżet centralny.

Wszyscy absolwenci, którzy pozytywnie zdali egzamin maturalny, mają prawo podjąć studia. Nieliczne kierunki wymagające specyficznych talentów (np. artystyczne czy sportowe) przeprowadzają dodatkowe egzaminy sprawdzające.

Czechy

Obowiązek szkolny trwa dziewięć lat, rozpoczyna się od szóstego roku życia dziecka. Nieprzestrzeganie tego obowiązku jest karane grzywną, a w przypadku recydywy traktowane jak przestępstwo kryminalne.

Szkoła podstawowa (zakladni szkola) trwa dziewięć lat, jest podzielona na dwa cykle - pierwszy pięcioletni i drugi czteroletni. Szkoła średnia (stredni szkola) o profilu ogólnym lub zawodowym kończy się egzaminem maturalnym (maturitni zkouszka) - trwa cztery lata. Alternatywą dla niej jest średnia szkoła zawodowa, która trwa krócej.

Specjalnym typem szkół średnich są gimnazja. Dzieci wybitnie zdolne po pierwszych pięciu latach nauki w podstawówce mogą iść do ośmioletniego gimnazjum lub po kolejnych dwóch latach spędzonych w szkole podstawowej do gimnazjum sześcioletniego.

Młodzi Czesi chcący studiować muszą po uzyskaniu pozytywnych wyników na egzaminie maturalnym przystąpić do egzaminów wstępnych. W blisko 70 proc. przypadków są one pisemne.

Estonia

Do szkoły w Estonii idzie się w wieku siedmiu lat. Wszystkich obowiązuje ukończenie dziewięcioletniej szkoły podstawowej (prhiharidus). Potem można kontynuować naukę w trzyletniej szkole średniej (keskharidus). Są dwa typy szkół średnich - ogólnokształcące (guemnaasium) lub zawodowe (kutsekeskharidus) - do tych ostatnich idzie ok. 25 proc. absolwentów podstawówek. Szkoła średnia kończy się państwowym egzaminem uprawniającym do wstępu na wyższe uczelnie (riigieksamid).

Skala ocen jest pięciostopniowa, 5 jest oceną bardzo dobrą, a 1 niedostateczną.

W szkołach wyższych Estonii praktycznie nie ma egzaminów wstępnych, choć na niektóre wydziały przeprowadza się rozmowy kwalifikacyjne. Podstawą przyjęcia są wyniki z egzaminu końcowego po szkole średniej.

Finlandia

Obowiązkowo trzeba się uczyć od siódmego roku życia. Rok szkolny rozpoczyna się 1 sierpnia i trwa do końca maja. Najpierw jest dziewięcioletnia szkoła obowiązkowa (peruskoulu). Ponieważ w Finlandii są dwa języki państwowe - fiński i szwedzki - wszyscy uczą się ich obu. Oceny są w skali od 1 do 10, przy czym pierwsza pozytywna to 5, a najwyższa to 10. Po ukończeniu podstawówki można kontynuować naukę w trzyletnich gimnazjach lub szkołach zawodowych. Dla wszystkich absolwentów są miejsca w szkołach średnich, ale ministerstwo może zarządzić testy badające przydatność uczniów do kształcenia w wybranym typie szkoły. Szkoła średnia kończy się egzaminem pisemnym dającym prawo wstępu na uczelnie (ylioppilastutkinto). Egzaminy te są organizowane wiosną i jesienią. Można zdać cały egzamin w jednej sesji lub zdawać go partiami, ale nie dłużej niż przez trzy kolejne sesje.

Francja

Szkolnictwo we Francji obejmuje dzieci i młodzież między szóstym a 18. rokiem życia na trzech szczeblach nauczania: podstawowym od sześciu do 11 lat, niższym średnim (kolegia) od 11 do 14 lat i wyższym średnim (licea) od 15. do 18. roku życia. Okres między szóstym a 16. rokiem jest obowiązkowy. Trzy razy uczniowie piszą ogólnopaństwowe testy. Ich wyniki nie mają wpływu na promocje.

Szkolnictwo jest powszechne, bezpłatne i laickie, kładzie nacisk na wyrobienie w uczniach postaw obywatelskich. Najmłodsze dzieci mają zajęcia z edukacji obywatelskiej, a ośmiolatki z historii i geografii Francji.

W liceach francuskich oprócz trzech profili ogólnych jest siedem zawodowych. Ponad 80 proc. młodzieży otrzymuje pełne średnie wykształcenie i zdaje maturę (bakalaureat). Zdawana jest z większości przedmiotów i w zasadzie obejmuje zakres przedmiotu wyłącznie z ostatniej klasy. Uczniowie uczący się w liceach o profilu zawodowym uzyskują świadectwo umiejętności zawodowych, dyplom robotnika wykwalifikowanego lub zdają maturę zawodową.

Uniwersytety przyjmują wszystkich chętnych, którzy zdali egzamin maturalny (z wyjątkiem wydziału lekarskiego, gdzie jest konkurs świadectw), inne uczelnie stosują selekcję na podstawie wyników matury lub przeprowadzają egzaminy wstępne.

Hiszpania

Obowiązkowe nauczanie obejmuje dzieci od szóstego do 16. roku życia. Dzieli się na dwa etapy: podstawowe (educación primaria) i średnie obowiązkowe (educación secundaria obligatoria). Trzecim etapem, już nieobowiązkowym, jest nauczanie średnie maturalne (bachillerato) lub nauka w szkołach zawodowych - dwu- lub trzyletnich. Podstawowe programy i minimum godzin określa ministerstwo. Władze prowincji i szkół wzbogacają je w miarę możliwości. Zwykle program ustalony centralnie to 55 proc. ogółu zajęć.

Szkoła podstawowa trwa sześć lat. Dzieli się na trzy dwuletnie cykle. Oceny są opisowe. Uczeń z niedostatecznymi osiągnięciami może zostać na trzeci rok w danym cyklu. Obowiązkowa jest szkoła średnia dla dzieci w wieku 12-16 lat. Składa się z dwóch dwuletnich cyklów nauczania. Oceny są literowe: In - niedostateczny, Sf - dostateczny, B - dobry, Nt - bardzo dobry, Sb - doskonały. Na koniec szkoły każdy uczeń otrzymuje pewnego rodzaju przewodnik do dalszej nauki i wyboru zawodu. Przygotowuje go wychowawca z psychologiem z poradni i innymi nauczycielami. Radzą uczniowi, jak wykorzystać swoje osiągnięcia i predyspozycje. Dokument jest poufny, a wskazania nauczycieli nie zobowiązują ucznia.

W szkołach średnich wyższego typu można wybrać jeden z czterech profili: artystyczny, technologiczny, przedmioty przyrodnicze i zdrowie, przedmioty humanistyczne i społeczne. Absolwenci, którzy pozytywnie zaliczyli wszystkie przedmioty, otrzymują certyfikat ukończenia szkoły uprawniający do wstępu do wyższej szkoły zawodowej lub przystąpienia do egzaminu wstępnego na uniwersytet. Egzaminy wstępne na uniwersytety organizowane są przez niezależną komisję prowincjonalną według zaleceń ministerstwa edukacji, która określa wymagania, kryteria oceniania i powołuje poszczególne komisje lokalne przeprowadzające egzaminy.

Irlandia

Obowiązek szkolny od szóstego do 16. roku życia. Szkoły dzielą się na: sześcioklasową podstawówkę, trzyletnią niższą szkołę średnią i trzyletnią wyższą szkołę średnią. Przejście z podstawówki do szkoły średniej odbywa się automatycznie, z niższej do wyższej średniej na podstawie wyników egzaminu końcowego.

W podstawówce obowiązkowe jest osiem przedmiotów: irlandzki, angielski, matematyka, nauki społeczne i środowisko naturalne, sztuka i prace ręczne, muzyka, wychowanie fizyczne i religia. Szkolnictwo na poziomie podstawowym jest prawie w całości państwowe.

Inaczej jest na poziomie szkoły średniej. Są trzy podstawowe typy tych szkół: społeczne (w większości związane z Kościołem katolickim, zwykle humanistyczne), państwowe (ogólnokształcące i zawodowe) oraz komunalne (szkoły państwowe i komunalne mają najczęściej profil ścisły). Na zakończenie trzech lat nauki uczniowie uczniowie zdają państwowy egzamin z minimum pięciu przedmiotów. Młodzież legitymująca się certyfikatem ukończenia niższego cyklu szkoły średniej może kontynuować naukę w trzyletnim cyklu wyższym. Osoby, które nie zdały egzaminu, uczęszczają przez dodatkowy rok do klasy wyrównawczej.

Wyższa szkoła średnia kończy się egzaminem, którego wynik ma bardzo duże znaczenie dla kariery absolwentów. Jest przepustką na studia. Poza tym, w wielu firmach przy zatrudnianiu bierze się pod uwagę wyniki z egzaminu.

Wstęp na wyższe uczelnie dla posiadaczy świadectwa ukończenia szkoły średniej jest wolny, ale jeżeli liczba miejsc jest niższa niż liczba kandydatów, część z nich może nie zostać przyjęta. Niektóre wydziały organizują rozmowy kwalifikacyjne.

Litwa

Nauka jest powszechna, bezpłatna i obowiązkowa od szóstego albo siódmego roku życia do 16. Szkoły dzielą się na dziesięcioletnie ogólnokształcące i szkoły średnie różnych typów. Ogólnokształcąca dzieli się na dwa cykle: elementarny obejmujący klasy od 1 do 4 i podstawowy obejmujący klasy od 5 do 10. Po ich ukończeniu uczniowie mogą kontynuować naukę w dwuletnich szkołach średnich - profilowanych gimnazjach albo w szkołach zawodowych. W gimnazjach uczniowie wybierają jeden z trzech poziomów nauki dla dziewięciu obowiązkowych przedmiotów: podstawowy, rozszerzony lub intensywny. Co najmniej pięć przedmiotów musi być na innym poziomie niż podstawowy.

Szkoły wyższe przyjmują kandydatów na podstawie wyników egzaminów maturalnych z języka litewskiego, ze wskazanych przedmiotów i wyników testu wstępnego (o ile był przeprowadzany).

Łotwa

Rok szkolny na Łotwie rozpoczyna się 1 września, kończy 30 maja. Dzieci zaczynają naukę w wieku sześciu lub siedmiu lat (decydują rodzice) i muszą ją kontynuować do 15. roku życia. Szkolnictwo dzieli się na podstawowe dziewięcioletnie i średnie trzyletnie. Od trzeciej klasy dzieci obowiązkowo zaczynają naukę angielskiego - od trzech do pięciu godzin tygodniowo.

Uczniowie, którzy ukończyli szkołę średnią i zdali egzaminy, mogą ubiegać się o przyjęcie na studia. Zależnie od liczby oferowanych miejsc (regulują to dekrety ministerialne) oraz liczby kandydatów szkoła wyższa może ogłosić dodatkowe egzaminy lub przyjmować kandydatów na podstawie świadectw maturalnych. Niezależnie od wymogów stawianych przez ministerstwo kandydatom każda uczelnia może określić swoje wymagania dodatkowe.

Niemcy

W Republice Federalnej Niemiec nie ma jednego systemu szkolnictwa. Każdy z rządów 16 krajów (landów) ma prawo organizować oświatę trochę inaczej. Mimo regionalnych różnic dzieci w całych Niemczech zaczynają chodzić do szkoły od szóstego roku życia. Obowiązek szkolny trwa na ogół dziewięć lat.

Szkoła podstawowa (Grundschule) trwa cztery lata (wyjątkiem jest Berlin i Brandenburgia, gdzie trwa sześć). Edukacja ponadpodstawowa niższego szczebla - zróżnicowana w landach - na ogół obejmuje sześć lat nauki ogólnokształcącej (gimnazja) lub przygotowującej do zawodu (pozostałe szkoły). Nauka w wyższej szkole średniej oraz w gimnazjum (łączy niższy i wyższy szczebel ponadpodstawowy) kończy się egzaminem maturalnym (Abitur).

Wstęp na większość kierunków na studiach wyższych jest nieograniczony. Jedynie niektóre kierunki, takie jak medycyna, weterynaria, stomatologia, architektura, psychologia i studia biznesowe, mają egzaminy wstępne testowe, ponieważ liczba miejsc na tych kierunkach jest centralnie limitowana, a kandydatów na ogół jest więcej niż miejsc.

Uwaga! Po ubiegłorocznym wyroku trybunału konstytucyjnego kolejne landy zaczynają wprowadzać czesne (np. w Bawarii za semestr 500 euro). Dotychczasowe opłaty administracyjnej były dziesięć razy mniejsze.

Włochy

Obowiązek nauki między szóstym a 15. rokiem życia. Szkoła podstawowa (scuola elementare) trwa pięć lat. Potem niższa szkoła średnia (scuola media) trwająca trzy lata. Aby się do niej dostać, uczeń musi mieć dyplom z egzaminu kończącego podstawówkę. Niższa szkoła średnia też kończy się egzaminem. Następnie pięcioletnia wyższa szkoła średnia - oprócz pierwszego roku nauki nie jest już objęta obowiązkiem szkolnym. Istnieje kilka typów tych szkół. Poza tym są jeszcze trzyletnie szkoły zawodowe (scuoli professionali).

Nauka w wyższych szkołach średnich kończy się egzaminem państwowym, (od 1997 r. nie nazywa się on maturą). Po jego zdaniu młodzi Włosi mogą się ubiegać o przyjęcie na studia. Sposoby rekrutacji na studia są bardzo zróżnicowane. Wprawdzie zakłada się odejście od egzaminów wstępnych, ale niektóre uczelnie przeprowadzają testy.